Voor ons als studiekring wordt het gedachtegoed van René Girard al geruime tijd als actueel beschouwd. Opvallend is echter dat het denken van Girard sinds enkele maanden aan populariteit wint in bredere (en soms onverwachte) kringen. Met name in de Verenigde Staten is deze ontwikkeling zichtbaar, waar zijn denken onder meer onder de aandacht wordt gebracht door zogenoemde trumpianen.

Op 18 juni verscheen hierover het artikel 'Je eigen zondebokken zie je niet' van Frank Mulder in De Groene Amsterdammer. In dit artikel wordt duidelijk gemaakt hoe Girards werk vatbaar is voor uiteenlopende interpretaties, zowel door ‘linkse’ als ‘rechtse’ groeperingen. Hoewel veel Girard-aanhangers zich thuis voelen aan de linkerkant van het politieke spectrum (met een sterke aandacht voor slachtoffers), kunnen conservatieve groepen eveneens met de denkbeelden van Girard uit de voeten. Zo wijzen conservatieve denkers op de rivaliteit die ontstaat rondom het slachtofferschap, of op het belang van het beschermen van de homogeniteit van een groep. Voorbeelden hiervan zijn J.D. Vance(vicepresident van de Verenigde Staten) en Peter Thiel (investeerder, politiek activist, schrijver en voormalig student van Girard). In een blogartikel van J.D. Vance getiteld 'How I Joined the Resistence' is bijvoorbeeld te lezen hoe Vance door Thiel in aanraking kwam met Girards denken, wat naar eigen zeggen zijn leven veranderde:

But Peter [Peter Thiel] left me with one more thing: he was possibly the smartest person I’d ever met, but he was also a Christian. He defied the social template I had constructed—that dumb people were Christians and smart ones atheists. I began to wonder where his religious belief came from, which led me to René Girard, the French philosopher whom he apparently studied under at Stanford. 

Girards gedachtegoed spreekt dus een brede groep mensen aan, maar waar ligt de grens? Op de jaarlijkse COV&R-conferentie (juni 2025) werd deze vraag hardop gesteld. Welke interpretaties (zowel over links als over rechts) doen geen recht meer aan de kern van Girards boodschap en wat betekent dit voor ons?

Dit onderzoeken we in de eerste twee kringbijeenkomsten van 2026, samen met prof. em. Guido Vanheeswijck (30 januari 2026) en theoloog Wolfgang Palaver (27 maart 2026).

--> tekst

Michael Elias over Familieconflicten in Genesis

Over het eerste boek van de joodse en christelijke bijbel zijn bibliotheken volgeschreven en er is in de geschiedenis eindeloos gediscussieerd over vragen als: hoe kan de wereld in zeven dagen zijn geschapen, waar zou de tuin van Eden gelegen kunnen hebben, hoe hoog was de toren van Babel, wat voor figuur was Abraham?

Een vraag die René Girard vaak bezighield luidt: in welk opzicht zijn de verhalen in Genesis te vergelijken met mythen uit de oudheid? Kan de mimetische theorie daar vanuit het zondebokmechanisme licht op werpen? Rabbijn Jonathan Sacks sluit zich aan bij deze vraagstelling, die hij uitwerkt in commentaren bij het eerste boek van de Tora. Daarbij gaat hij nauwgezet in op de verhaallijn in Genesis die de ontwikkeling van familieverhoudingen schetst, met vragen als: kunnen wij ons inleven in de hoofdpersonen? Hoe worden ze gepresenteerd? Welke motieven zijn er te onderkennen?

De moord van Kain op Abel, de gevoelens van jaloezie tussen Sara en Hagar, de rivaliteit tussen de halfbroers Ismaël en Isaak, tussen de tweeling Jakob en Esau, tussen Lea en Rachel, Jozef en zijn broers lopen uit op een vredig slot, met de zegen van Jakob aan Efraim en Manasse - waarna de grootfamilie in Exodus een volk kan worden.

Op vrijdag 26 september zal er een digitale bijeenkomst worden gehouden als follow up van de presentatie die William Cavanaugh als key note spreker heeft gegeven tijdens de COV&R 2025 in Rome. Cavanaugh zelf zal vanuit zijn woonplaats Chicago aan deze bijeenkomst deelnemen, reden waarom de tijd is gezet op 16:00 tot 18:00. Het boek waar Cavanaugh voor deze presentatie uit putte was zijn recent verschenen The Uses of Idolatry, dat we hierbij van harte aanbevelen. De tekst van zijn lezing op de COV&R en een recensie van zijn boek vindt u hier.

De jaarlijkse internationale conferentie gewijd aan de mimetische theorie van René Girard werd dit jaar georganiseerd door de Australian Catholic University en deze organisatie stelde daar haar vestiging in Rome voor beschikbaar. Het thema was 'Spiritualiteit, religie en het sacrale', waarbij het spanningsveld tussen spiritualiteit en religie breder als gewoonlijk werd uitgemeten.

Hoewel er fundamentele verschillen zijn met de kritiek die vanuit seculiere hoek naar de religie toe komt, vinden we in de moderniteit ook de nodige aantallen mensen die zichzelf begrijpen als ‘spiritueel maar niet religieus’. Vanuit de mimetische theorie van René Girard is er vanaf het begin af aan – al heel expliciet in De romantische leugen en de romantische waarheid – aandacht geweest voor het onderscheid tussen ware en valse of afgeleide transcendenties.

Tijdens deze COV&R  is er de nodige aandacht besteed aan het genoemde spanningsveld waarbij gekeken werd naar thema’s als de cultus van beroemdheden, nationalisme, consumentisme en idolatrie. In de bijeenkomst van 26 september zal teruggekeken worden op deze conferentie, en kunnen we met William Cavanaugh in discussie gaan.

--> tekst

Op de kringbijeenkomst van 23 mei 2025 zal Aldo Houterman een inkijk geven in het werk van Michel Serres (1930-2019), Frans filosoof en net als René Girard, lid van de Académie française. Aldo Houterman is docent en onderzoeker sportfilosofie aan de Erasmus School of Philosophy van de Erasmus Universiteit Rotterdam en auteur van het boek Wij zijn ons lichaam: wat sport en beweging ons vertellen over menselijk gedrag.

Momenteel werkt Houterman aan een proefschrift over welke visie Serres in zijn oeuvre ontwikkelt op het lichaam, beweging en sport. Serres speelde rugby en deed aan bergbeklimmen. In zijn vroege jaren (’50-’60) schreef hij al over ‘la condition corporelle’ in reactie op de fenomenologie van Merleau-Ponty en bereidt hij een artikel over sport voor waarin hij betoogt dat het in de sport niet draait om de individuele ervaring, maar een collectief fenomeen is geworden vanwege de technische objecten, zoals de bal, het stadion en de camera. In zijn boeken Les cinq sens (1985), Variations sur le corps (1999), Hominescence (2001) ontwikkelt Serres een filosofie van het lichaam vanuit vele sportvoorbeelden en betoogt hij dat gymnastiek ontologisch voorafgaat aan metafysiek. In het proefschrift ligt de focus op de vraag hoe Serres’ filosofie van waarde kan zijn voor discussies over de rol van sport in een samenleving die gekenmerkt wordt door o.m. algoritmisering, preventieve geneeskunde en klimaatafhankelijkheid.